به گزارش دیباچه، عملیات نجات یکی از ارزشمندترین تلسکوپهای فضایی ناسا وارد مرحله اجرایی شد. رصدخانه فضایی «نیل گرلز سویفت» (Neil Gehrels Swift Observatory) که بیش از ۲۱ سال به مطالعه انفجارهای پرانرژی کیهان و سیاهچالهها پرداخته، به دلیل کاهش ارتفاع مداری در آستانه خروج از مدار و سوختن در جو زمین قرار گرفته بود. اکنون ناسا با اجرای مأموریتی کمسابقه تلاش میکند عمر این رصدخانه علمی را برای سالهای آینده تمدید کند.
بر اساس گزارش NBC News، فضاپیمای رباتیک LINK که توسط شرکت Katalyst Space Technologies توسعه یافته، روز جمعه با موفقیت به مدار زمین پرتاب شد. این مأموریت بخشی از برنامه ناسا برای نخستین عملیات تجاری نجات و افزایش ارتفاع یک رصدخانه علمی فعال در فضا به شمار میرود.
تلسکوپ «سویفت» که در سال ۲۰۰۴ با مأموریتی دو ساله به فضا فرستاده شد، تاکنون به یکی از مهمترین ابزارهای مطالعه فورانهای پرتو گاما تبدیل شده است؛ انفجارهایی فوقالعاده پرانرژی که معمولاً هنگام تولد سیاهچالهها یا برخورد ستارههای نوترونی رخ میدهند. این رصدخانه طی دو دهه گذشته هزاران رویداد کیهانی را ثبت کرده و دادههای آن در صدها پژوهش علمی مورد استفاده قرار گرفته است.
اما در سال گذشته، افزایش فعالیت خورشید و رسیدن آن به اوج چرخه ۱۱ ساله، باعث انبساط لایههای بالایی جو زمین شد؛ پدیدهای که اصطکاک مداری ماهوارههای مدار پایین را افزایش داد و سرعت کاهش ارتفاع «سویفت» را به شکل محسوسی بیشتر کرد. برآوردهای ناسا نشان میداد اگر اقدامی انجام نشود، این تلسکوپ تا پاییز امسال به ارتفاعی میرسد که بازگشت آن به جو زمین اجتنابناپذیر خواهد بود.
برای جلوگیری از این اتفاق، ناسا سال گذشته قراردادی ۳۰ میلیون دلاری با شرکت Katalyst Space Technologies امضا کرد. بر اساس این قرارداد، فضاپیمای رباتیک LINK باید خود را به تلسکوپ برساند، آن را با بازوهای مکانیکی ویژه مهار کند و سپس با استفاده از پیشرانههای خود، ارتفاع مداری آن را حدود ۲۴۰ کیلومتر افزایش دهد؛ عملیاتی که بدون ایجاد لرزشهای مخرب برای تجهیزات حساس علمی انجام خواهد شد.
پرتاب این مأموریت نیز به شیوهای متفاوت انجام شد. راکت Pegasus XL ابتدا توسط هواپیمای Stargazer متعلق به شرکت Northrop Grumman تا ارتفاع حدود ۱۲ کیلومتری حمل شد و سپس در میانه آسمان رها شد تا موتور آن روشن شده و فضاپیمای LINK را وارد مدار کند؛ روشی که هزینه پرتاب را نسبت به موشکهای متداول کاهش میدهد.
برنامهریزی شده است فضاپیمای LINK طی حدود یک ماه آینده به مدار تلسکوپ برسد و عملیات اتصال و انتقال مداری را آغاز کند؛ مأموریتی که در صورت موفقیت، میتواند الگویی تازه برای نجات و افزایش عمر ماهوارههای قدیمی و ارزشمند باشد.
کارشناسان معتقدند اهمیت این پروژه تنها به حفظ فعالیت «سویفت» محدود نمیشود. جان نوسک، استاد اخترفیزیک دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، میگوید اگر این عملیات موفق باشد، ناسا نشان خواهد داد که میتوان به جای ساخت یک ماهواره جدید چندصد میلیون دلاری، با صرف هزینهای بسیار کمتر، مأموریت تجهیزات علمی موجود را برای سالها ادامه داد. این تجربه میتواند مسیر تازهای برای نگهداری و بازسازی ماهوارههای تحقیقاتی و حتی تجاری در مدار زمین باز کند.
