به گزارش دیباچه، شرکت واحد اتوبوسرانی تهران در حال آزمایش یک اتوبوس مجهز به فناوری‌های هوش مصنوعی است؛ طرحی که قرار است بخشی از فرآیند بهره‌برداری و مدیریت ناوگان اتوبوسرانی را هوشمند کند.
مهدی علیزاده، مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی تهران، از تشکیل کمیته هوش مصنوعی در این شرکت خبر داده و گفته است یک دستگاه اتوبوس در قرارگاه شهید ستاری در حال تجهیز به این فناوری است.
به گفته علیزاده، این پروژه در مرحله پایلوت قرار دارد و قرار است هوش مصنوعی در این اتوبوس چند کاربرد مشخص داشته باشد؛ از جمله شمارش مسافران، اعلام دقیق فاصله تا ایستگاه بعدی و ارائه اطلاعات مورد نیاز به شرکت واحد.
او درباره این طرح گفته است: «به صورت پایلوت از هوش مصنوعی در فرایند بازسازی و بهره‌برداری از این اتوبوس استفاده می‌کنیم. در این طرح، هوش مصنوعی قرار است قابلیت مسافرشماری داشته باشد، فاصله ایستگاه‌ها را به صورت دقیق به راننده اعلام کند و اطلاعات مورد نیاز را نیز به ما ارائه دهد.»
بر اساس توضیحات مدیرعامل شرکت واحد، این اتوبوس هنوز در مرحله آزمایش قرار دارد و پس از آماده شدن، جزئیات بیشتری درباره قابلیت‌های آن اعلام خواهد شد.
هوش مصنوعی در اتوبوس‌ها چه می‌کند؟
تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد استفاده از هوش مصنوعی در حمل‌ونقل عمومی صرفاً به شمارش مسافر محدود نمی‌شود. در سال‌های اخیر از سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی برای تحلیل جریان مسافر، بهینه‌سازی مسیرها، پایش رفتار راننده و افزایش ایمنی سفر نیز استفاده شده است.
در سال ۲۰۱۹، چین از «نخستین اتوبوس هوش مصنوعی» خود در شانگهای رونمایی کرد. این اتوبوس با استفاده از داده‌های لحظه‌ای، تعداد و جریان مسافران را تحلیل می‌کرد و از داده‌های به‌دست‌آمده برای طراحی مسیرها و پاسخ به تقاضای سفر استفاده می‌شد.
در سنگاپور نیز شرکت حمل‌ونقل SMRT از سامانه‌های هوش مصنوعی برای پایش وضعیت رانندگان استفاده کرده است. دوربین‌های داخل اتوبوس می‌توانند نشانه‌هایی مانند خواب‌آلودگی، خمیازه کشیدن و بسته ماندن طولانی چشم‌ها را تشخیص دهند و هشدار را به مرکز کنترل ارسال کنند. همین سامانه می‌تواند مواردی مانند ترمز یا شتاب‌گیری شدید و رعایت نکردن فاصله با خودروی مقابل را نیز شناسایی کند.
در امارات نیز اداره راه و حمل‌ونقل شارجه اعلام کرده است که اتوبوس‌های بین‌شهری این شهر به دوربین‌های هوشمند مجهز شده‌اند تا جاده، حرکت مسافران و رفتار راننده را پایش کنند.
تهران در ابتدای مسیر
آنچه اکنون در تهران در حال آزمایش است، در صورت موفقیت می‌تواند داده‌های دقیق‌تری از میزان جابه‌جایی مسافران و عملکرد ناوگان در اختیار شرکت واحد قرار دهد. شمارش خودکار مسافران، اطلاعات لحظه‌ای درباره جریان ورود و خروج مسافر ایجاد می‌کند و می‌تواند در برنامه‌ریزی ظرفیت و مدیریت خطوط مورد استفاده قرار گیرد.
پژوهش‌های علمی نیز طی سال‌های گذشته استفاده از بینایی ماشین و یادگیری عمیق برای شمارش خودکار مسافران اتوبوس را بررسی کرده‌اند؛ بنابراین فناوری مورد استفاده در پروژه تهران، بخشی از روند گسترده‌تر حرکت حمل‌ونقل عمومی به سمت مدیریت داده‌محور است.
در صورت توسعه این طرح، یکی از بخش‌های مهم آن می‌تواند پایش عملکرد راننده باشد؛ موضوعی که در نمونه‌های مورد استفاده در برخی کشورها، از تشخیص خواب‌آلودگی و حواس‌پرتی تا بررسی ترمز، شتاب‌گیری و سایر رفتارهای رانندگی را دربرمی‌گیرد.
با این حال، شرکت واحد اتوبوسرانی تهران هنوز جزئیات فنی سامانه مورد استفاده در اتوبوس آزمایشی و میزان قابلیت‌های آن را اعلام نکرده است و باید منتظر آماده شدن نمونه پایلوت و اعلام ر
