به گزارش دیباچه، رئیس سازمان بهزیستی کشور با تشریح برنامه‌های جدید این سازمان برای مواجهه با روند شتابان سالمندی در ایران، از تدوین لایحه جامع حقوق حمایتی سالمندان، نقشه جامع اقتصاد نقره‌ای و نقشه جامع اشتغال سالمندی خبر داد و بر تغییر رویکرد از مؤسسه‌محوری به خانواده‌محوری در ارائه خدمات به سالمندان تأکید کرد.
سیدجواد حسینی با اشاره به وضعیت جمعیتی کشور، ایران را در مرحله ورود به سالمندی دانست و گفت: «بر اساس تقسیم‌بندی جمعیت‌شناختی، جمعیتی که کمتر از هفت درصد افراد بالای ۶۰ سال داشته باشد، جمعیت جوان محسوب می‌شود، هفت تا ۱۴ درصد در حال ورود به سالمندی، ۱۴ تا ۲۱ درصد سالمند، ۲۱ تا ۲۷ درصد سالخورده و بالای ۲۷ درصد، جامعه شدیدا سالخورده محسوب می‌شود.»
وی ادامه داد: «در حال حاضر نزدیک به ۱۱ میلیون سالمند در کشور داریم که حدود ۱۳ درصد جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند؛ بنابراین در مرحله ورود به سالمندی قرار داریم.»
سالمندی چندلایه؛ از بیماری تا فقر و مسکن
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به سرعت رشد جمعیت سالمند در ایران اظهار کرد: «در حال حاضر نرخ رشد جمعیت ایران ۱.۲۴ درصد است، در حالی که نرخ رشد جمعیت سالمند ۴.۷ درصد است؛ یعنی جمعیت سالمند ما حدود چهار برابر نرخ رشد جمعیت معمولی است.»
حسینی افزود: «معنای این موضوع آن است که جزو پنج کشوری هستیم که پر سرعت ترین کشورها به سمت سالمندی هستیم؛ به‌گونه‌ای که در سال ۱۴۳۰، بین ۳۱ تا ۳۳ درصد جمعیت ایران را سالمندان تشکیل خواهند داد.»
وی با تأکید بر چندوجهی بودن مسئله سالمندی در ایران گفت: «این سرعت رشد جمعیت بسیار مهم است؛ به‌گونه‌ای که ما با یک سالمندی چندوجهی مواجهیم؛ یعنی سالمندی همراه با فقر، مسکن و سالمندی، بیماری و سالمندی، اختلالات روان‌تنی و سالمندی، صندوق‌های بازنشستگی و سالمندی، بازنشستگی و سالمندی و همچنین فقر و درآمد و رفاه سالمندی.»
او ادامه داد: «از ۷۰ سالگی به بالا، ۷۰ درصد درآمد و ۴۶ درصد دارایی سالمندان دچار افت می‌شود. همچنین ۶۰ درصد سالمندان با یک بیماری مزمن همراه هستند و ۶۰ درصد آنها تحت پوشش مستمری بازنشستگی نیستند. این پدیده‌های چندلایه، موضوعی است که با سرعت در حال حرکت به سمت آن هستیم.»
طراحی سامانه و داشبورد ملی سالمندان
حسینی با اشاره به مسئولیت دستگاه‌های مختلف در حوزه سالمندی گفت: «۲۷ دستگاه و کمیته امداد در حوزه سالمندان فعالیت می‌کند.»
وی افزود: «نخست اینکه نسبت به پدیده سالمندی باید شناخت دقیق داشته باشیم؛ در حال حاضر ۱۷ دستگاه داریم که برنامه‌های مربوط به سالمندی را اجرا می‌کنند، اما اطلاعات آن را در اختیار نداریم. به همین دلیل یک سامانه و یک داشبورد در حال طراحی است.»
رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین از انجام پیمایش‌ها و تهیه بسته‌های سیاستی در این حوزه خبر داد و گفت: «پیمایش‌های گوناگون در موضوع سالمندان نیز باید انجام شود. طی پنج، شش ماه اخیر ۲۰ بسته سیاستی تولید شده که برای دستگاه‌ها ارسال می‌شود.»
لایحه جامع حقوق حمایتی سالمندان در مسیر دولت
حسینی با اشاره به ضرورت بازنگری در قوانین مرتبط با سالمندی اظهار کرد: «نکته دوم این است که آیا قوانین جامعه ایران هم‌اکنون پشتیبان پدیده سالمندی است یا خیر؟ پاسخ ما خیر است. یک درصد قوانین ما پشتیبان پدیده سالمندی است.»
وی افزود: «لایحه جامع حقوق حمایتی سالمندان آماده شده و در فرایند اجرا برای کمیسیون‌ها و دولت قرار گرفته که این لایحه ابعاد توانبخشی، بیمه‌ای، سلامت، خدمات اجتماعی، روان‌شناختی و... را دیده و می‌تواند یک سند بالادستی برای حرکت در حوزه سالمندی باشد.»
بر اساس گزارش‌های جدیدتر منتشرشده از اظهارات رئیس سازمان بهزیستی، تدوین لایحه جامع حقوق سالمندان و ایجاد یک داشبورد مدیریتی یکپارچه برای سامان‌دهی اطلاعات دستگاه‌های مختلف، در زمره برنامه‌های این سازمان قرار دارد.
اقتصاد نقره‌ای؛ سالمندی به‌عنوان یک فرصت اقتصادی
رئیس سازمان بهزیستی کشور یکی دیگر از محورهای سیاست‌گذاری این حوزه را توجه به ظرفیت‌های اقتصادی سالمندان عنوان کرد و گفت: «ما به سالمندی به عنوان فرصت نگاه می‌کنیم؛ چراکه می‌توان سالمندی را به‌گونه‌ای دید که بگوییم سالمندی مخاطره‌آمیز در پیش داریم، اما بخش دیگری نیز وجود دارد و ما آن را فرصت‌های سالمندی می‌نامیم.»
حسینی درباره اقتصاد نقره‌ای گفت: «اکنون در دبیرخانه در حال تدوین نقشه جامع اقتصاد نقره‌ای سالمندی هستیم. در این نقشه، ۱۴ حوزه فعالیت در نظر گرفته شده است و بلافاصله پس از آن، نقشه جامع اشتغال سالمندی نیز در حال تدوین است؛ یعنی مشخص شود سالمندان چه مشاغلی در جامعه و محله وجود دارند که می‌توانند در آنها فعالیت کنند.»
او همچنین از برنامه برگزاری نمایشگاه اقتصاد نقره‌ای سالمندی در آبان‌ماه خبر داد.
حسینی با تشریح ظرفیت‌های اقتصادی این حوزه گفت: «اگر بتوانیم پهنه‌ای از اقتصاد خرد، خانگی و محلی را با استفاده از مهارت‌هایی که سالمندان دارند طراحی کنیم، هم به زندگی او کیفیت می‌دهیم، هم اوقات فراغتش به‌درستی پر می‌شود و هم به اقتصاد کشور کمک می‌کند.»
اشتغال جوانان در اقتصاد مراقبتی
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به ظرفیت اقتصاد مراقبتی برای ایجاد اشتغال گفت: «سه رشته اقتصادی بیشترین شغل را ایجاد می‌کند؛ اقتصاد دیجیتال، اقتصاد سبز و اقتصاد مراقبتی که ارزان‌ترین، فراگیرترین، کم‌هزینه‌ترین و سریع‌ترین نوع اشتغالِ جوانان، اشتغال‌های مراقبتی است که پیرامون سالمندان شکل می‌گیرد و ما به‌طور معناداری این موضوعات را مورد توجه قرار داده‌ایم.»
وی افزود: «در سال گذشته، حدود ۱۲ هزار و ۵۰۰ فرصت شغلی در این حوزه ایجاد شد و این کار باید در دستور کار باشد.»
۳۸۰ مرکز «مهر و گفت‌وگو» برای سالمندان
یکی دیگر از محورهای مورد اشاره حسینی، توسعه مراکز روزانه و تغییر رویکرد خدمات سالمندی است.
او گفت: «۳۸۰ مرکز مهر و گفتگو برای سالمندان راه‌اندازی شده است که سالمندان می‌توانند در ساعاتی به آنجا بروند، انتقال تجربه کنند، مهارت بیاموزند و مهارت آموزش دهند و کیفیت زندگی خود را ارتقا دهند.»
در گزارش اخیر خبرگزاری مهر به نقل از سازمان بهزیستی نیز ایجاد ۳۸۰ مرکز «مهر و گفت‌وگو» و استفاده از ظرفیت‌هایی مانند مدارس در ساعات بعدازظهر برای ارائه خدمات به سالمندان تأیید شده است.
حسینی همچنین از حرکت سازمان بهزیستی از مراکز شبانه‌روزی و مؤسسه‌محور به سمت خدمات روزانه و خانواده‌محور خبر داده است. در همین چارچوب، «مهد سالمندان»، مراکز روزانه سالمندان، ویزیت در منزل و طرح «دست‌های مهربان» در دستور کار قرار گرفته‌اند.
«بانک زمان» در مسیر اجرای آزمایشی
رئیس سازمان بهزیستی کشور درباره طرح «بانک زمان» نیز گفت: «همچنین به طور جدی پیگیر راه‌اندازی «بانک زمان» در ایران هستیم. شیوه‌نامه آن با مطالعه ۴۰۰۰ بانک زمانِ دنیا شکل گرفته است.»
وی افزود: «در مناطق ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۱۵ تهران، این طرح به صورت پایلوت اجرا می‌شود و با کمک مجمع خیرین کشور، پلتفرمی تهیه شده که می‌تواند تغییر اساسی در ارائه خدمات به سالمندان و همچنین دریافت خدمات از سوی سالمندان ایجاد کند.»
در گزارش‌های اخیر درباره این طرح نیز بر اجرای آزمایشی بانک زمان و مشارکت سازمان بهزیستی و جامعه خیرین در توسعه این پلتفرم تأکید شده است.
۱۹ شهر در مسیر سالمنددوستی
حسینی همچنین بر مناسب‌سازی محیط شهری برای سالمندان تأکید کرد و گفت: «باید محیط را برای سالمندان مناسب کنیم. ۱۹ شهر ایران طی ۱.۵ سال گذشته به عنوان شهرهای دوستدار سالمند مورد توجه قرار گرفته‌اند و ۲۷ دستگاه، وظایف مربوط به دسترس‌پذیری و مناسب‌سازی را در این راستا انجام می‌دهند.»
گزارش‌های منتشرشده از سازمان بهزیستی نیز افزایش تعداد شهرهای دوستدار سالمند به ۱۹ شهر را از اقدامات این سازمان در حوزه سالمندی عنوان کرده‌اند.
«دست‌های مهربان» برای تقویت ارتباط میان نسل‌ها
رئیس سازمان بهزیستی کشور در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه‌های حوزه سلامت و ارتباط میان نسل‌ها اشاره کرد و گفت: «سلامت سالمندان در ابعاد گوناگون، از جمله سلامت چشم، مورد توجه قرار گرفته و در همین راستا انجمن‌های علمی را نیز وارد این حوزه کرده‌ایم. طی چهار ماه اخیر، ۵۸ هزار معاینه رایگان و ۱۸ هزار عینک رایگان ارائه شده است.»
حسینی با اشاره به ضرورت تقویت پیوند میان نسل‌ها اظهار کرد: «ما متأسفیم که اعلام کنیم اکنون با جامعه‌پذیری معکوس مواجه هستیم و می‌خواهیم جامعه‌پذیری مثبت ایجاد شود. به همین دلیل مراکز دست‌های مهربان راه‌اندازی کرده‌ایم.»
به گفته رئیس سازمان بهزیستی کشور، رویکرد جدید این سازمان در حوزه سالمندی بر چند محور از جمله شناخت دقیق وضعیت سالمندان، اصلاح قوانین، توسعه خدمات خانواده‌محور، توانمندسازی، اقتصاد نقره‌ای، اشتغال، مناسب‌سازی محیط و تقویت مشارکت خیرین استوار شده است. گزارش اخیر سازمان بهزیستی نیز بر همین تغییر رویکرد و حرکت از مؤسسه‌محوری به خانواده‌محوری تأکید دارد.
