هشتادوسومین جشنواره فیلم ونیز امشب، شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ برابر با ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶، پس از یازده روز نمایش آثار سینمایی از سراسر جهان به کار خود پایان می‌دهد و برندگان جوایز بخش مسابقه اصلی، از جمله شیر طلایی، معرفی خواهند شد؛ اختتامیه‌ای که پس از دوره‌ای پررنگ از مباحث سیاسی و اجتماعی، اکنون نگاه‌ها را به تصمیم هیأت داوران به ریاست مگی جیلنهال دوخته است.
به گزارش پایگاه خبری دیباچه، هشتادوسومین دوره جشنواره فیلم ونیز از ۲ تا ۱۲ سپتامبر برگزار شد و ۲۱ فیلم در بخش مسابقه اصلی برای دریافت شیر طلایی رقابت کردند. در روزهای گذشته، چند فیلم بیش از دیگر آثار مورد توجه منتقدان و رسانه‌های تخصصی قرار گرفتند؛ با این حال، تجربه ونیز نشان داده است که طولانی بودن تشویق تماشاگران لزوماً به معنای قرار گرفتن یک فیلم در مسیر دریافت جایزه اصلی نیست.
«نازا»؛ فیلمی که ونیز را تحت تأثیر قرار داد
در میان آثار امسال، مستند «نازا» ساخته ریچل زور و یووال آبراهام به یکی از مهم‌ترین رویدادهای رسانه‌ای جشنواره تبدیل شد. این فیلم که در روزهای منتهی به آغاز جشنواره به بخش مسابقه اضافه شد، بر شهادت ۲۴ فرد مرتبط با ساختار نظامی و اطلاعاتی اسرائیل درباره سازوکار حملات و کشتار غیرنظامیان فلسطینی در غزه تمرکز دارد.
«نازا» پس از تکمیل روند ناشناس‌سازی منابع و با تأخیر نسبت به برنامه اولیه به جشنواره راه یافت. تیم سازنده تا آخرین مراحل پیش از اعلام عمومی فیلم، مشغول حفاظت از هویت منابعی بود که در این مستند مقابل دوربین قرار گرفته‌اند.
نمایش «نازا» با واکنشی کم‌سابقه از سوی تماشاگران همراه شد. بر اساس گزارش مجله ورایتی، این فیلم ۲۴ دقیقه و ۳۰ ثانیه تشویق ایستاده دریافت کرد؛ رقمی که آن را به طولانی‌ترین تشویق ثبت‌شده و رسانه‌ای‌شده برای یک فیلم در تاریخ جشنواره ونیز تبدیل کرده است. این میزان تشویق از رکورد ۲۲ دقیقه‌ای «صدای هند رجب» ساخته کوثر بن‌هانیا در دوره گذشته جشنواره عبور کرد.
«نازا» از این جهت نیز اهمیت دارد که ریچل زور و یووال آبراهام پیش‌تر دو تن از چهار کارگردان مستند برنده اسکار «سرزمین دیگری نیست» بودند؛ اثری که به زندگی مشترک فلسطینیان و اسرائیلی‌ها در کرانه باختری پرداخت و در سال‌های اخیر به یکی از شناخته‌شده‌ترین مستندهای سیاسی سینمای جهان تبدیل شده است.
آیا تشویق ۲۴ دقیقه‌ای «نازا» به شیر طلایی ختم می‌شود؟
این پرسش در ساعات پایانی جشنواره بیش از هر زمان دیگری مطرح است؛ اما پاسخ آن تنها در تصمیم هیأت داوران مشخص خواهد شد. «صدای هند رجب» در سال گذشته نیز پس از نمایش با تشویقی ۲۲ دقیقه‌ای روبه‌رو شد و در نهایت شیر نقره‌ای ــ جایزه بزرگ هیأت داوران ــ را دریافت کرد؛ در حالی که شیر طلایی به «پدر، مادر، خواهر، برادر» ساخته جیم جارموش رسید.
نکته قابل توجه آنکه کوثر بن‌هانیا، کارگردان «صدای هند رجب»، امسال یکی از اعضای هیأت داوران بخش مسابقه اصلی است؛ موضوعی که توجه‌ها را به ترکیب داوران و رویکرد آنها نسبت به آثار سیاسی و اجتماعی حاضر در رقابت افزایش داده است.
هیأت داوران امسال به ریاست مگی جیلنهال، از دانیل بلومبرگ، فرانچسکو کازِتی، زاویه جیانولی، شهربانو سادات، کوثر بن‌هانیا و جانی تو تشکیل شده است. این هیأت باید هشت جایزه اصلی بخش مسابقه، از جمله شیر طلایی، شیر نقره‌ای بهترین کارگردانی، جام ولپی بهترین بازیگر زن و مرد و جایزه بهترین فیلم‌نامه را تعیین کند.
«اسب وحشی نُه»؛ بازگشت قدرتمند مارتین مک‌دونا
در سوی دیگر، «اسب وحشی نُه» ساخته مارتین مک‌دونا نیز از فیلم‌هایی بود که در طول جشنواره توجه زیادی را به خود جلب کرد.
این کمدی سیاه با بازی جان مالکوویچ و سم راکول، داستان دو مأمور سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا را دنبال می‌کند که اندکی پیش از کودتای نظامی سال ۱۹۷۳ در شیلی راهی جزیره ایستر می‌شوند. نمایش فیلم با استقبال قابل توجه تماشاگران همراه شد و بنا بر گزارش ورایتی، حدود ۱۳ دقیقه تشویق ایستاده دریافت کرد.
سابقه مک‌دونا در ونیز نیز به اهمیت این فیلم افزوده است. دو اثر پیشین او، «سه بیلبورد خارج از ابینگ، میزوری» و «بنشی‌های اینیشرین»، در ونیز به نمایش درآمدند و مک‌دونا برای هر دو فیلم جایزه بهترین فیلم‌نامه را دریافت کرد. «سه بیلبورد خارج از ابینگ، میزوری» همچنین دو جایزه اسکار بازیگری را برای سم راکول و فرانسیس مک‌دورمند به همراه داشت.
«پناهگاه»؛ تشویق طولانی برای زوج سینمایی
«پناهگاه» ساخته فلوریان زلر نیز یکی دیگر از آثار مورد توجه جشنواره بود. این تریلر روان‌شناختی با بازی پنه‌لوپه کروز و خاویر باردم، داستان معماری را روایت می‌کند که پذیرش پروژه‌ای بحث‌برانگیز برای ساخت پناهگاهی فوق‌ایمن برای یک میلیاردر فناوری، زندگی زناشویی او را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
نمایش فیلم با حدود ۱۵ دقیقه و ۳۰ ثانیه تشویق همراه شد؛ هرچند واکنش منتقدان به اندازه استقبال تماشاگران یکدست نبود. گزارش‌های منتشرشده درباره جشنواره بار دیگر نشان دادند که تشویق‌های طولانی در ونیز الزاماً تنها به کیفیت هنری یک فیلم مربوط نیست و حضور ستاره‌ها، فضای احساسی سالن و میزان انتظار رسانه‌ای نیز می‌تواند در طولانی شدن این واکنش‌ها مؤثر باشد.
رابرت پتینسون و «وقت پخش» در صف جوایز بازیگری
یکی دیگر از نام‌هایی که در روزهای اخیر در بحث جوایز بازیگری مطرح شد، رابرت پتینسون برای بازی در فیلم «وقت پخش» ساخته لنس اوپنهایم است.
پتینسون در این فیلم نقش کریس هانسن، چهره شناخته‌شده تلویزیونی آمریکا، را ایفا می‌کند. فیلم در جشنواره مورد توجه قرار گرفت و بازی پتینسون نیز با واکنش مثبت بخشی از منتقدان و تماشاگران همراه شد.
در همین حال، رونی مارا و کیت مارا نیز برای بازی مشترکشان در «باکینگ فستارد» ساخته ورنر هرتسوگ مورد توجه قرار گرفتند. این دو خواهر برای نخستین بار در یک فیلم سینمایی در کنار یکدیگر ظاهر شده‌اند و نقش دو خواهر دوقلو را بازی می‌کنند که رابطه‌ای پیچیده و وسواس‌گونه با یکدیگر و مردی در همسایگی خود دارند.
«زن ناشناس» و «عشق ممکن»؛ مدعیان سینمای مؤلف
در میان آثار غیرهالیوودی نیز چند فیلم جایگاه ویژه‌ای در ارزیابی منتقدان پیدا کردند.
«زن ناشناس» ساخته می ال‌توخی، درامی است که داستان آن پس از جنگ جهانی دوم می‌گذرد و در طول جشنواره به یکی از آثار تحسین‌شده مسابقه تبدیل شد. تیم نقد اسکرین اینترنشنال نیز در ارزیابی خود، فیلم را در شمار آثار قابل توجه رقابت برای شیر طلایی قرار داد.
«عشق ممکن» ساخته لی چانگ‌دونگ، فیلمساز سرشناس کره‌ای، نیز از دیگر آثار مهم ونیز امسال بود. فیلم داستان دو زوج متأهل از دو موقعیت اقتصادی متفاوت را دنبال می‌کند که رابطه آنها با حضور یک فیلمساز و تلاش او برای ثبت زندگی‌شان پیچیده‌تر می‌شود.
بازگشت لی چانگ‌دونگ به ونیز نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. او ۲۴ سال پیش با «واحه» در این جشنواره حضور داشت و در نهایت شیر نقره‌ای بهترین کارگردانی و چند جایزه دیگر را دریافت کرد.
ونیز امسال فقط درباره سینما نبود
یکی از ویژگی‌های برجسته دوره هشتادوسوم، حضور پررنگ مسائل سیاسی و اجتماعی در فیلم‌ها و فضای رسانه‌ای جشنواره بود. جنگ غزه و مسئله فلسطین، سیاست، مهاجرت، محدودیت‌های اجتماعی و حتی هوش مصنوعی، بخش مهمی از گفت‌وگوهای پیرامون جشنواره را شکل دادند.
مگی جیلنهال نیز در جریان نشست‌های خبری جشنواره بر این نکته تأکید کرد که فیلم‌ها اساساً می‌توانند حامل مواضع و پرسش‌های سیاسی باشند و جشنواره باید امکان شنیده شدن صداهای متفاوت را فراهم کند.
از سوی دیگر، مسئله حضور زنان فیلمساز در بخش مسابقه بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. با اضافه شدن «نازا»، امسال تنها دو فیلم مسابقه اصلی دست‌کم یک کارگردان زن در میان عوامل کارگردانی خود دارند: «زن ناشناس» به کارگردانی می ال‌توخی و «نازا» به کارگردانی مشترک ریچل زور و یووال آبراهام.
«نازا» همچنین به یکی از مهم‌ترین نمونه‌های پیوند روزنامه‌نگاری تحقیقی، شهادت و سینمای مستند در جشنواره تبدیل شد؛ فیلمی که علاوه بر موضوع سیاسی، به دلیل ساختار تحقیقی و استفاده از منابعی که هویتشان برای حفاظت از امنیت آنها پنهان نگه داشته شده، توجه رسانه‌های تخصصی را برانگیخت. اسکرین اینترنشنال نیز در نقد خود، فیلم را اثری فوری و تکان‌دهنده ارزیابی کرده است.
حالا همه نگاه‌ها به هیأت داوران است
با پایان نمایش فیلم‌های مسابقه، دیگر تشویق‌های سالن‌ها تعیین‌کننده نیستند و تصمیم نهایی در اختیار هیأت داوران مگی جیلنهال قرار دارد. سابقه جشنواره ونیز نشان داده است که فاصله میان محبوبیت یک فیلم نزد تماشاگران و انتخاب نهایی داوران می‌تواند قابل توجه باشد؛ بنابراین حتی رکورد تاریخی «نازا» نیز تضمینی برای دریافت شیر طلایی نیست.
آنچه اکنون قطعی است، اینکه ونیز ۲۰۲۶ یکی از سیاسی‌ترین و بحث‌برانگیزترین دوره‌های سال‌های اخیر خود را پشت سر گذاشته است و در آخرین شب، باید دید شیر طلایی به یک مستند سیاسی مانند «نازا» می‌رسد یا یکی از آثار سینمای مؤلف همچون «زن ناشناس»، «عشق ممکن» و «اسب وحشی نُه» پایان متفاوتی برای این رقابت رقم خواهد زد.
مراسم اختتامیه و اعلام برندگان هشتادوسومین جشنواره فیلم ونیز امشب، شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ برابر با ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ برگزار می‌شود.
