پایگاه خبری دیباچه – دهمین سال فعالیت برنامه «شش نقطه» رادیو تهران، بهانه‌ای شد تا بار دیگر موضوع نحوه بازنمایی زندگی، توانمندی‌ها و مطالبات افراد دارای آسیب بینایی در رسانه‌های کشور مورد توجه قرار گیرد؛ مطالبه‌ای که در مراسم سالگرد این برنامه، از مرزهای رادیو فراتر رفت و بر ضرورت حضور پررنگ‌تر جامعه نابینایان در تلویزیون و سینما تأکید شد.
جشن دهمین سال تولد «شش نقطه» با حضور مدیران رسانه، مسئولان، هنرمندان و جمعی از اعضای جامعه نابینایان در انجمن نابینایان ایران برگزار شد؛ برنامه‌ای که طی یک دهه تلاش کرده است مسائل اجتماعی، فرهنگی، ورزشی و روزمره افراد دارای آسیب بینایی را از زاویه‌ای متفاوت روایت کند.
«شش نقطه» که عنوان خود را از شش نقطه خط بریل گرفته، یکی از ویژگی‌های متفاوت خود را در مشارکت مستقیم افراد دارای آسیب بینایی در فرآیند تولید برنامه تعریف کرده است؛ رویکردی که به جای روایت کردن درباره نابینایان، امکان حضور خود آنان در جایگاه روایتگر را فراهم کرده است.
رضا کوچک‌زاده، مدیر رادیو تهران، در این مراسم با اشاره به یک دهه فعالیت «شش نقطه»، این برنامه را تجربه‌ای در زمینه ایجاد ارتباط رسانه‌ای با جامعه نابینایان دانست و بر استفاده از ظرفیت‌های این جامعه در تولید محتوای رسانه‌ای تأکید کرد.
تورج توانا، مدیر گروه ورزش و تفریحات رادیو تهران نیز با اشاره به موضوعات مختلفی که در «شش نقطه» مورد توجه قرار گرفته است، پرداختن به زندگی واقعی افراد دارای آسیب بینایی را از ویژگی‌های این برنامه عنوان کرد.
در این میان، حضور اشکان آذرماسوله، مجری و سردبیر «شش نقطه» نیز از بخش‌های قابل توجه این برنامه است؛ چهره‌ای که طی سال‌های فعالیت «شش نقطه» در شکل‌گیری رویکرد متفاوت این برنامه نسبت به جامعه نابینایان نقش داشته است.
۹۰ درصد «شش نقطه» با مشارکت نابینایان تولید می‌شود
منصور شادکام، مدیرعامل انجمن نابینایان ایران، در این مراسم با ارائه آماری از فعالیت‌های این انجمن گفت که در حال حاضر ۱۰ هزار و ۵۷۶ نفر عضو انجمن هستند و این مجموعه طی سال‌های گذشته با ایجاد ۱۵ کتابخانه دیجیتال و تولید ۱۵ هزار کتاب صوتی، تلاش کرده دسترسی افراد نابینا و کم‌بینا به منابع فرهنگی و اطلاعاتی را افزایش دهد.
شادکام «شش نقطه» را تجربه‌ای قابل توجه برای سایر شبکه‌های رادیویی دانست و بر افزایش برنامه‌های تخصصی برای جامعه نابینایان تأکید کرد.
به گفته مدیرعامل انجمن نابینایان ایران، حدود ۹۰ درصد برنامه «شش نقطه» توسط افراد دارای آسیب بینایی تولید می‌شود؛ موضوعی که می‌تواند یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های این برنامه با الگوی معمول تولید برنامه‌هایی باشد که درباره افراد دارای معلولیت ساخته می‌شوند.
وقتی یک نابینا فیلم منوچهر هادی را ۱۰ بار دید
یکی از بخش‌های متفاوت مراسم، روایت شخصی منوچهر هادی، کارگردان و بازیگر و عضو هیأت امنای انجمن نابینایان ایران بود؛ روایتی که به تجربه مواجهه او با یک مخاطب نابینا بازمی‌گشت.
هادی از فردی نابینا گفت که یکی از فیلم‌های او را ۱۰ بار تماشا کرده بود؛ اتفاقی که در ابتدا برای این کارگردان عجیب به نظر می‌رسید. اما زمانی که آن فرد درباره جزئیات فیلم و فضای اثر توضیح داد، نگاه هادی نسبت به شیوه دریافت تصویر از سوی افراد نابینا تغییر کرد.
این روایت، بار دیگر این پرسش را پیش می‌کشد که آیا «دیدن» یک اثر تصویری الزاماً به معنای استفاده از حس بینایی است یا مخاطب می‌تواند از مسیر صدا، گفت‌وگو، روایت و تخیل، جهان تصویری یک فیلم را در ذهن خود بازسازی کند.
تجربه‌ای که هادی مطرح کرد، در واقع فراتر از یک خاطره شخصی است؛ چراکه نشان می‌دهد سینما و تلویزیون می‌توانند مخاطبان نابینا را نه صرفاً به عنوان گروهی نیازمند خدمات ویژه، بلکه به عنوان مخاطبانی جدی و دارای قدرت دریافت و تحلیل آثار هنری در نظر بگیرند.
یوسف تیموری: روایت نابینایان باید به سینما و تلویزیون برسد
یوسف تیموری، بازیگر سینما و تلویزیون، نیز در این مراسم بر ضرورت گسترش این نوع نگاه تأکید کرد و گفت توجه به جامعه نابینایان نباید به برنامه‌های رادیویی محدود بماند.
به گفته تیموری، سینما و تلویزیون ظرفیت قابل توجهی برای معرفی زندگی، مشکلات، توانمندی‌ها و موفقیت‌های افراد دارای آسیب بینایی دارند و لازم است روایت‌های بیشتری از زندگی این افراد در فیلم‌ها و سریال‌ها شکل بگیرد.
این بخش از سخنان تیموری را می‌توان یکی از مهم‌ترین مطالبات مطرح‌شده در مراسم دهمین سال «شش نقطه» دانست؛ چراکه مسئله فقط افزایش تعداد برنامه‌های مناسبتی درباره معلولیت نیست، بلکه تغییر نوع بازنمایی این جامعه در رسانه اهمیت بیشتری دارد.
در واقع، اگر افراد نابینا در آثار نمایشی تنها در قالب شخصیت‌هایی وابسته، نیازمند یا دارای محدودیت تصویر شوند، بخشی از واقعیت زندگی آنان نادیده گرفته خواهد شد. در مقابل، پرداختن به شخصیت‌های نابینا در نقش‌های اجتماعی، حرفه‌ای و خانوادگی متنوع می‌تواند تصویر واقعی‌تری از این جامعه به مخاطب ارائه کند.
مطالبه‌ای فراتر از قاب رسانه
افروز صفایی‌فر، مدیرکل پیشگیری از معلولیت‌ها و تلفیق اجتماعی، در بخش دیگری از این مراسم بر ضرورت مناسب‌سازی محیط زندگی و اجتماعی برای حضور افراد دارای معلولیت تأکید کرد.
از نگاه او، دسترس‌پذیری نباید تنها به معابر و اماکن عمومی محدود شود و فضای مجازی، امکانات شهری و حتی محیط منازل نیز باید متناسب با نیازهای افراد دارای معلولیت طراحی شود.
اشتغال نیز یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده در این مراسم بود؛ موضوعی که همچنان از مطالبات مهم جامعه افراد دارای معلولیت محسوب می‌شود. صفایی‌فر با اشاره به سهم سه‌درصدی اشتغال، بر ضرورت تغییر نگاه برخی دستگاه‌ها نسبت به توانمندی افراد نابینا تأکید کرد.
محسن فتحی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس، نیز مسئله «دسترس‌پذیری» را از منظر حقوق شهروندی مورد توجه قرار داد و تأکید کرد دسترسی افراد دارای معلولیت به حقوق شهروندی، امتیاز یا لطف نیست، بلکه حقی قانونی است.
او همچنین بر ضرورت تأمین منابع لازم در بودجه‌های سنواتی، اجرای دقیق قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت و نظارت جدی‌تر بر اجرای تکالیف قانونی تأکید کرد.
«شش نقطه»؛ یک برنامه رادیویی یا یک الگوی رسانه‌ای؟
دهمین سالگرد «شش نقطه» شاید بیش از آنکه صرفاً مراسمی برای بزرگداشت یک برنامه رادیویی باشد، فرصتی برای طرح یک سؤال اساسی بود: رسانه‌های ایران تا چه اندازه توانسته‌اند جامعه نابینایان را از جایگاه «مخاطب خاص» به جایگاه «بخشی از جامعه و حتی تولیدکننده محتوا» منتقل کنند؟
تجربه «شش نقطه» نشان داده است که مشارکت مستقیم افراد دارای آسیب بینایی در تولید یک برنامه رسانه‌ای امکان‌پذیر است و می‌توان درباره مسائل این جامعه، بدون واسطه و از زبان خود آنان سخن گفت.
حالا مطالبه مطرح‌شده از سوی یوسف تیموری و دیگر حاضران، یک گام فراتر می‌رود؛ اینکه این تجربه فقط در رادیو باقی نماند و سینما و تلویزیون نیز سهم خود را در روایت واقعی‌تر از زندگی افراد نابینا ایفا کنند.
شاید مهم‌ترین پیام دهمین سال تولد «شش نقطه» همین باشد؛ جامعه نابینایان بیش از آنکه نیازمند ترحم در قاب رسانه باشد، نیازمند دیده‌شدن توانمندی‌ها، شنیده‌شدن مطالبات و حضور واقعی در فرآیند تولید و روایت است.
